Stori bywyd Gwynoro ar YouTube

Bedair awr ar ddeg o atgofion ar 45 o fideos.

Hefyd chwe fideo o gyfweliadau yn ddiweddar gyda’r Arglwydd Elystan Morgan

Ddwy flynedd yn ôl mi sefyllais o flaen camera ar wahanol gyfnodau dros gyfnod o dri diwrnod i gofio am gofnodi prif ddigwyddiadau o'm bywyd a'r amseroedd.

Mae'r fideos yn cychwyn gyda'r adeg ar ôl yr ail ryfel byd hyd at ddechrau'r ganrif hon.

Y prif bwrpas gwreiddiol oedd gwneud recordiadau i helpu darparu deunydd cyffredinol fel sylfaen i'r cyfer y llyfr rwy'n ysgrifennu. Felly, er bod y mwyafrif helaeth ohonynt yn gywir mae yna rhai gwallau sy’n amlwg a byddant yn cael eu cywiro yn y llyfr.

Yn ogystal cyfarfûm yn ddiweddar yr Arglwydd Elystan Morgan sydd yn ddyn o ddeallusrwydd uchel iawn gyda phrofiad eang o wleidyddiaeth, llywodraeth, materion cyfansoddiadol a'r gyfraith – gan 'roedd yn gyn-farnwr.

Treuliwyd diwrnod dymunol yn hel atgofion a hefyd yn trafod digwyddiadau'r presennol gan gynnwys canlyniad y refferendwm, beth fydd yn debygol o ddigwydd gyda Brexit, y cythrwfl yn y Blaid Lafur, dyfodol Cymru a'i atgofion o'i ddyddiau ym Mhlaid Cymru.

Recordiwyd chwe fideo gyda Elystan fydd yn cael eu llwytho i fyny i fy sianel YouTube – gyda mwy i ddod oddi wrtho mewn ychydig fisoedd.

Y bwriad yw uwchlwytho fideo un yr wythnos gan roddi peth blaenoriaeth i rai Elystan.

Gobeithio y byddwch yn mwynhau.

Dyma fideo gwneuthum y bore yma fel trelar

Dros yr 20 mlynedd diwethaf mae Cymru wedi wynebu llawer trosffordd ond dim byd sydd yn ei gwynebu nawr.

Yr wyf wedi credu a hybu ffederaliaeth ers ail ran saith degau ond bellach yn sgil Brexit mae'n amser i ystyried o ddifri beth fydd y berthynas rhwng Cymru â Lloegr yn y dyfodol.

Fe gymerodd dros 30 mlynedd ar ôl isetholiad Caerfyrddin 1966 i Gymru gael ei Chynulliad - hynny ar ôl 8 Etholiad Cyffredinol a 2 refferenda.

Ond er bod gennym ‘Senedd’ am tua ugain mlynedd nid oes gennym unrhyw beth tebyg i'r pwerau sydd gan Senedd go iawn yr Alban. Mewn gwirionedd mae'n frwydr barhaus i gael pwerau ychwanegol-fel y tyst yr ychydig flynyddoedd diwethaf.

Yn y cyfamser cynyddu'r yn sylweddol mae‘r pwerau sydd yn cael eu datganoli i Senedd yr Alban yn rheolaidd Bellach mae yn un o’r sefydliadau datganoledig mwyaf pwerus yn y byd.

Fel mae strwythur economaidd, busnes a diwydiannol Cymru wedi newid yn sylweddol yn y chwarter canrif ddiwethaf felly hefyd mae ei demograffeg – gyda 30% o'r bobl sy'n byw yng Nghymru wdedi eu geni tu allan i'r wlad.

Yna mae pedwar deg wyth y cant o bobl sy'n byw yng Nghymru yn byw o fewn 25 milltir o Glawdd Offa a hefyd mae 140,000 o bobl yn croesi’r ffin honno bob dydd i weithio. Yr ystadegau cyfwerth ar gyfer yr Alban ydy tua phedwar y cant yn byw o fewn 25 milltir i'r ffin â Lloegr a tua 30,000 yn croesi’r ffin yn ddyddiol.

Mae’r ystadegau hyn yn datgelu'r agosatrwydd sydd rhwng Cymru a Lloegr ac mae hyn yn fater i gymryd i ystyriaeth wrth drefnu’r ffordd ymlaen.

Ond mae yna faterion eraill sydd wedi newid, erbyn heddiw mae tua thri deg pump y cant o bobl Cymru bellach yn cefnogi a phleidleisio partïon y canol – ochr dde.

Yn bersonol mae twf UKIP yng Nghymru yn anodd ei derbyn – wedi’r cyfan parti gyda'i wreiddiau yn gadarn ac wedi'u lleoli yn Lloegr ydy.

Problem fawr arall sydd rhaid ei goresgyn yw ble mae ein pobl yn cael eu newyddion. 

Cofier fod ein ‘Senedd’ yn gyfrifol am feysydd polisi allweddol megis iechyd, addysg, amaethyddiaeth ac ati ond mae’r arolwg diweddar yn dangos fod y Western Mail, (sydd yn cario'r sylw mwyaf cynhwysfawr am weithgareddau’r Senedd) dim ond yn cael ei ddarllen yn rheolaidd gan lai na phedwar y cant o bobl yng Nghymru.

Pan ofynnwyd iddynt enwi eu papurau newydd, ymatebodd un y cant yn unig y Western Mail. Ond mae bron ddeg gwaith yn fwy yn cyfri'r Daily Mail fel eu prif bapur newydd dyddiol. Yna dilynir hyn gan y Guardian sydd yn cael ei ddarllen gan tua deg y cant a’r Mirror, Sun a’r Telegraph gan bump i wech y cant.

Yna pan ddaw i’r teledu a radio mae’r sefyllfa yn well ar gyfer newyddion a’i darlledir yng Nghymru ond eto mae yna broblem. Newyddion Chwech y BBC ydy’r sianel fwyaf poblogaidd gyda thua tri deg a saith y cant yn rheolaidd yn gwylio tra bod tri deg y cant yn gwrando ar Newyddion Naw o’r gloch.

Ar ôl hynny mae newyddion ITV am Ddeg a Sky News yn cael eu gwylio gan i fyny at dri ar ddeg y cant o’r gwylwyr. Maent yn ffynonellau allweddol o'i gymharu â newyddion eraill a gynhyrchir yng Nghymru.

O bosibl y rhybudd terfynol i mi oedd am y sefyllfa sydd yn datblygu yn gyflym yng Nghymru yw’r ffaith bod Cymru wedi pleidleisio i adael yr Undeb Ewropeaidd – ni ydy’r wlad sydd wedi elwa fwyaf o fod yn aelod. Mae ein hamaethyddiaeth, ardaloedd llai ffyniannus, cefn gwlad a thwristiaeth yn ogystal â sector addysg, ymchwil a busnes wedi derbyn buddsoddiad a chymorth sylweddol iawn dros y blynyddoedd.

Nawr mae gennym sefyllfa sydd ychydig yn afiach fod Cymru a Lloegr wedi pleidleisio i adael yr Undeb Ewropeaidd tra bod yr Alban a Gogledd Iwerddon am aros i mewn.

Mae hyn oll yn mynd i godi amrywiaeth o faterion cyfansoddiadol.

Felly mae rhaid i Gymru fod yn ofalus iawn nad yw'n mynd i orffen fel atodiad i Loegr rywbryd yn y dyfodol  - ar ôl i’r Alban o bosib gadael Undeb y Deyrnas Unedig a hefyd os ellir creu fframwaith newydd ar gyfer Ynys Iwerddon.

Heb unrhyw amheuaeth rydym yn byw mewn cyfnod cythryblus.

Mae angen meddwl o ddifri am y dyfodol gan gynllunio yn awr ar gyfer pob posibilrwydd.

Dyna pam roeddwn yn y rali Yes Cymru yng Nghaerfyrddin  - nid yn unig i gefnogi ei egwyddorion. ond hefyd i helpu'r mudiad bywiog yma i symud ymlaen yn gadarnhaol gan ddatblygu cynllun strategol ar gyfer gweithredu.

Rali Cymru Rydd yn Ewrop

http://golwg360.cymru/newyddion/cymru/231739-angen-mudiad-sawl-plaid-tros-annibyniaeth-gwynoro

Mae Gwynoro Jones yn dweud ei fod wedi credu mewn ‘Prydain Ffederal’ erioed – sef sofraniaeth lawn i bob gwlad ym Mhrydain heblaw am faterion amddiffyn a rhyngwladol.

Ond ac yntau’n gefnogwr brwd o’r Undeb Ewropeaidd, mae’n argyhoeddedig, ers Brexit, mai annibyniaeth lawn i Gymru yw’r ateb.

Dywedodd ei fod yn credu y bydd annibyniaeth i’r Alban yn digwydd o fewn dwy neu dair blynedd a gyda cwestiynau’n cael eu codi ynghylch perthynas Gogledd Iwerddon a’r Weriniaeth, dydy ddim am weld Cymru’n aros yn rhan o “senario Cymru a Lloegr”.

“Os ‘na ddihunwn ni fel gwlad mae hwnna’n beryg mawr. Byddwn ni fel petaen ni wedi mynd y  ganrifoedd fel ‘Cymru a Lloegr’, dydw i ddim yn hapus â hynny o gwbl,” meddai.

https://www.facebook.com/events/1735289823411301/

'’Mae Cymru yn cyfrannu llawer mwy at yr UE nag a gaiff nôl '' Dywed Boris.

DDIM YN WIR.

Mae y manteision o fod yn rhan o'r Undeb Ewropeaidd (UE) yn niferus ac yn fy marn i byddai gadael yn gamgymeriad - camgymeriad fyddai Cymru yn edifar.

Yn ddiweddar cyhoeddwyd adroddiad sydd yn egluro bod y swm o arian a derbyniodd Cymru o gyllideb yr UE yn 2014 yn £658m, tra bod ein cyfraniad tuag yr UE (ar ôl cymeryd i ystyriaeth y cyfran o ad-daliad a dderbyniwyd gan y DU) yn sefyll ar £414m.

 Felly ‘roedd Cymru wedi elwa o tua £245m. 

Mae'r farchnad sengl yr UE yn farchnad fwyaf ar gyfer allforion Cymru – yn 2014 yn unig ‘roedd gwerth allforio nwyddau o Gymru i wladwriaethau eraill yr UE bron £5.8bn ac mae’r ymchwil diweddara yn dangos fod 200,000 o swyddi yng Nghymru yn dibynnu ar fynediad i'r farchnad sengl.

Heb gwestiwn y brif ffactor o ran mewnfuddsoddi yn ein gwlad yw’r farchnad sengl. Bellach erbyn 2015, gwelir dros 500 o fusnesau o wledydd eraill yr UE gyda gweithrediadau yng Nghymru, sydd yn cyflogi dros 55,000 o bobl.

Mae Cymru yn elwa ar ein aelodaeth o'r UE yn fyw nag unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig (DU) 

      'Rydym yn mynd i dderbyn mwy na £3 biliwn o'r buddsoddiad yr UE rhwng 2014 a 2020;

      Yna mae'r Banc Buddsoddi Ewropeaidd wedi buddsoddi £1.6bn mewn prosiectau yng Nghymru dros yr 20 mlynedd diwethaf, ac yn y pum mlynedd diwethaf, ‘rydym wedi elwa drwy 96 o brosiectau oherwydd buddsoddiad gan yr UE, gan greu neu ddiogelu 16,000 o swyddi

Mae mwy na 190,000 o swyddi yng Nghymru yn gysylltiedig â'n masnach i Ewrop; Bu i Cymru allforio gwerth £5.8bn o nwyddau i'r UE yn 2014 a oedd yn 43% o'n holl allforion nwyddau traws byd. 

Yna mae y fasnach dwristiaeth wedi elwa o'r buddsoddiad mewn datblygiadau megis y llwybr arfordirol. Mae tua 130,000 o bobl yn cael eu cyflogi yn y diwydiant twristiaeth yng Nghymru a diddorol yw nodi y gwariwyd £206m gan dwristiaid o Ewrop yng Nghymru yn 2014, a oedd dros hanner y gwariant gan ymwelwyr rhyngwladol. 

Heb gwestiwn mae y sector amaethyddol yng Nghymru yn holl bwysig i fywyd cefn gwlad ac yn dal i fod yn sylweddol gyda bron 58,000 o bobl yn gweithio yn uniongyrchol yn y diwydiant.    

Yn sicr mae cymorthdaliadau yr UE yn gwneud gwahaniaeth mawr i lawer o ffermwyr a ydynt yn  gwneud elw neu golled. Er engraiffy 'roedd cymorthdaliadau, ar gyfartaledd yn 2014-15, yn cyfrif am 81% o incwm busnes ffermydd. Hefyd byddai dros 50% o'r holl ffermydd wedi gwneud colled heb gymhorthdal.

Fe fydd ffermwyr Cymru yn derbyn £1.7 biliwn rhwng nawr a 2020 a hefyd byddant yn elwa y brandio ar gyfer cig eidion a chig oen. Gwerthir 90 y cant o cig oen Cymru i'r UE felly - byddai ymadael yn cael effaith enfawr ar y diwydiant.

Yna mae y sector prosesu bwyd-amaeth yn cyflogi tua 230,000 o bobl neu tua 18% o'r gweithlu ac yn werth tua £6 biliwn y flwyddyn i economi Cymru.

     

Tybed a fydd gwleidyddiaeth Cymru yn wirioneddol gyffrous byth eto?

Mae’n ymddangos nid oes llawer wedi newid ers yr Etholiad Cyffredinol Mai 2015

Cyn y cyhoeddwyd Pôl Piniwn terfynol ar gyfer etholiad i'r Senedd neithiwr gwneuthum ragolwg fy hun.  Mi ddodais fy syniad am nifer  y seddau i bob plaid ar Facebook a Thrydar.

Fy nheimlad greddfol oedd:

Llafur – 27, Plaid Cymru – 14, Ceidwadwyr – 11, UKIP – 6 a'r Democratiaid Rhyddfrydol – 2

Pan ddaeth canfyddiadau'r pôl allan yn ôl adroddiad Roger Scully yr oeddwn allan 2 sedd i Blaid Cymru (oeddent ar 12) a hefyd 2 ar UKIP (bellach ar 8)

Felly yr oeddwn yn falch iawn bod fy nheimladau am wleidyddiaeth Cymru dal i fod mewn trefn dda ac nid oeddwn yn bell oddi ar y marc!

Wrth gwrs mae angen cofio bod lled y gwall yn y polau hyn +/-3%. Yn ogystal, bydd y nifer a fydd yn pleidleisio yn chwarae rhan ac yn bwysicach byth sut y bydd y partïon wedi llwyddo i gael eu cefnogwyr craidd i bleidleisio.

Ond yr hyn sy'n ddiddorol yw er gwaethaf yr holl drafodaethau a’r dadleuon yn y Senedd a’r ymgyrchu gan bob plaid drwyddi draw nid yw'r farn wleidyddol wedi newid llawer ers yr Etholiad Cyffredinol y llynedd. Mi wnes bost ar fy mlog Gorffennaf diwethaf o dan y pennawd:

‘Wales remains steady as she goes after the General Election’

Yr adeg hynny ‘roedd pôl Roger Scully yn Fehefin 2015 yn datgelu'r canlyniad canlynol ar gyfer seddi i’r Senedd.

Llafur – 29, Plaid Cymru – 10, Ceidwadwyr – 13, UKIP – 7 a’r Democratiaid Rhyddfrydol – 1

Heddiw yw diwrnod pleidleisio felly ni af i ymdrin ymhellach ynghylch pam mae pobl Cymru mor safadwy yn eu safbwyntiau gwleidyddol. Ond mi dynnaf sylw at bost diweddar o dan y pennawd

'Dim rhyfedd fod gan bobl Cymru llawer mwy o ddiddordeb yn refferendwm yr UE na’r etholiad i’r Senedd 5 Mai’

 

Mae llai na 5% o bobl yng Nghymru yn darllen papur newydd Cymraeg 

Darllenir y Daily Mail yn fwy rheolaidd gan bedair gwaith fwy o bobl yng Nghymru na'r Western Mail

Er fod darlledwyr yng Nghymru yn cyrraedd cyfran lawer mwy o bobl na’r papurau newydd yng Nghymru - mae raglenni newyddion Llundain yn tra-arglwyddiaethu fel mae y papurau newydd sy'n seiliedig ar Loegr yn ei wneud’

Mae’n ddiwrnod pleidleisio heddiw felly gadawaf bethau yn y man a’r lle am nawr. 

Wrth reswm fydd fy sylwadau dros y dyddiau nesaf yn ymdrin ag arwyddocâd y canlyniadau yn oriau bach y bore. Yr wyf yn sicr y byddwn yn gwynebu amseroedd diddorol!